image banner
Di tích - Danh thắng phường Gò Dầu, tỉnh Tây Ninh

1. Đình Thanh Phước

Đình Thanh Phước được xây dựng từ năm 1897, trên một gò đất cao có nhiều cây dầu cổ thụ, nên đình có tên gọi khác là đình Gò Dầu. Tọa lạc tại phường Gò Dầu, đình Gò Dầu là một trong những ngôi đình cổ có quy mô to lớn so với các ngôi đình khác trong tỉnh Tây Ninh.

Trên khuôn viên rộng 4.000m2, xung quanh có nhiều cây dầu cổ thụ. Kiến trúc đình theo hình chữ Tam, mặt chính quay về hướng Tây nhìn ra sông Vàm Cỏ Đông. Diện tích xây dựng 820m2 gồm có tiền đình, chánh đình và hậu đình, có khu sân đình nối liền với nhà (sân khấu) hát bộ. Đình được xây dựng bằng chất liệu bền vững, tường gạch, cột bê tông, mái lợp ngói.

Anh-tin-bai

Đình Thanh Phước được xây dựng trong thời kì sau Bình Tịnh (An Tịnh), Phước Lộc (Gia Lộc), An Hòa kế đến Gia Bình… Cư dân trên vùng đất này tiếp tục phát triển khai hoang, lập ấp đến vùng đất Thanh Phước ngày nay. Thời bấy giờ trung tâm Thanh Phước nằm cả hai bên tả và hữu sông Vàm Cỏ Đông trên các gò đất cao có nhiều cây dầu – về sau có tên gọi là Gò Dầu Thượng (khu vực xã An Thạnh, huyện Bến Cầu), Gò Dầu Hạ thuộc xã Thanh Phước. Năm 1963, chính quyền cách mạng tách xã Thanh Phước ra một phần thành lập thị trấn Gò Dầu. Do vậy tên đình Thanh Phước ngày nay nằm trên đất thị trấn Gò Dầu.

Theo các bô lão – Ban Hội đình Thanh Phước cho biết, từ xa xưa linh thần đã được thờ tại miếu, rồi đến đình ở cặp sông Vàm Cỏ Đông, lâu ngày bị sụp lở, nên nhân dân di dời lên xây cất ở vị trí ngày nay.

Linh thần húy Đặng Văn Châu (có người nói Huỳnh Thanh Phương). Ngài là người trung can nghĩa khí, đã cùng nhân dân địa phương và nghĩa binh lập căn cứ chống thực dân Pháp từ thời vua Tự Đức tại Xoài Đồn (xóm Xoài Đồn) gây cho quân Pháp nhiều tổn thất. Trong một trận ông bị giặc Pháp bắt và đày đi Côn Đảo. Khi được trả lại tự do, ông trở về tiếp tục cùng nhân dân vùng này lập lại căn cứ kháng Pháp và khai khẩn đất đai, tích trữ lương thực để chiến đấu lâu dài.

Khi ông qua đời, nhân dân lập miếu thờ, về sau dựng đình để thờ ghi nhớ công ơn - được nhà vua sắc phong Thành hoàng bổn cảnh (sắc phong bị thất lạc do chiến tranh).

Đình Thanh Phước đã được công nhận là Di tích lịch sử - văn hóa cấp tỉnh tại Quyết định số 177/QĐ-CT ngày 11/8/2004 của Chủ tịch Ủy ban nhân dân tỉnh Tây Ninh. Đình được trùng tu, tôn tạo bằng nguồn xã hội hoá và đã hoàn thành năm 2024.

2. Đình Gia Bình

Tọa lạc tại Khu phố Chánh, phường Gò Dầu được công nhận theo Quyết định số 274/QĐ-CT ngày 27/12/2001 của UBND tỉnh Tây Ninh về việc xếp hạng và khoanh vùng bảo vệ di tích lịch sử cấp tỉnh.

Đình Gia Bình toạ lạc tại ấp Chánh, xã Gia Bình, huyện Trảng Bàng, tỉnh Tây Ninh (nay là khu phố Chánh, phường Gò Dầu, tỉnh Tây Ninh).

Trong cuộc Nam tiến của người Việt khai hoang mở đất vùng Tây Ninh, vùng đất Trảng Bàng là nơi cư dân Việt đến khai phá đầu tiên. Theo năm tháng nhân dân ta đã khai hoang một vùng đất rộng lớn, lập ra nhiều làng xã, và mỗi làng xã lại xây dựng một ngôi đình Trung để làm nơi hội họp, nơi sinh hoạt văn hoá và trọng tâm nhất là thờ Thành Hoàng Bổn cảnh, vị thẩn bảo hộ cho nhân dân địa phương. Những làng xã ấy là: Bình Tịnh sau đổi là An Tịnh.

Đến năm 1818 nhân dân làng Bình Tịnh nhường một phần đất mới cho ông cả Đặng Văn Trước – cùng quy tụ dân khai hoang lập ra Phước Lộc thôn. Đến năm 1836 Bình Tịnh và Phước Lộc được đổi là An Tịnh và Gia Lộc, thuộc Bình Cách Trung tổng, huyện Thuận An, phủ Tân Bình, tỉnh Gia Định.

Đến năm 1872, một phần đất của xã An Tịnh được tách ra lập thành một làng mới là An Hoà. Cùng thời điểm đó có hai làng Gia Bình và Phước Hội, một trung tâm cư dân sát với An Hoà và Gia Lộc, nhân dân lập chợ, sửa sang đường sá và xây dựng hai ngôi đình là Đình Gia Bình và Đình Phước Hội.

Như vậy từ một phần đất cổ An Tịnh, trong quá trình khai hoang đã lập ra thêm các làng xã và nhân dân đã xây dựng các ngôi đình cho làng xã mình. Đình Gia Bình được xây dựng trong bối cảnh đó, cách nay trên 100 năm.

Đình Gia Bình được nhân dân địa phương xây dựng trong thời kỳ khai hoang lập ra làng xã, trước hết là nơi thờ Thành Hoàng Bổn cảnh, là nhân chứng xác định mốc lịch sử lập ra làng xã. Đình Gia Bình là nơi hội họp để bàn việc làng xã và là nơi diễn ra các hoạt động văn hoá.

Đình Gia Bình đã được công nhận là di tích lịch sử - văn hoá cấp tỉnh tại Quyết định số 274/QĐ-CT ngày 27/12/2001 của UBND tỉnh Tây Ninh.

3. Đình Trung Phước Hiệp

Vùng đất Phước Hậu – Phước Hiệp – Gia Bình, đã có cư dân đến khai hoang lập nghiệp từ rất sớm.

Theo tác phẩm “Tự điển địa danh hành chính Nam Bộ”. Tác giả Nguyễn Đình Tư, nhà xuất bản chính trị Quốc Gia năm 2008.

Ở thời kỳ đầu lập phủ Tây Ninh lại nằm trong tổng hàm ninh. Tổng hàm ninh lúc đầu có 11 thôn gồm: Gia Lộc, Phước Hội, An Tịnh, Phước Chỉ, Ninh Điền, Lộc Vĩnh, Đôn Thuận, Lộc Ninh, Hiệp Ninh, Lộc Hưng, Phước Hiệp. Năm Thiệu Trị thứ 5 (1845) Tuyên phủ sứ Tây Ninh, Cao Hữu Dực chiêu tập dân siêu tán lập thêm 12 thôn, đến nay chỉ còn lại 2 thôn là An Hoà và Gia Bình. “Trích bài địa danh hành chính Trảng Bàng có từ bao giờ của Trần Vũ, nguồn Tây Ninh online”.

Như vậy thôn Phước Hiệp thuộc tổng hàm ninh được thành lập và có tên hành chính cùng thời kỳ thành lập phủ Tây Ninh (1836). Thôn Gia Bình có tên hành chính (1845).

Thôn Phước Hiệp có trụ sở hành chính gọi là nhà vuông đặt tại đất chùa Giác Nguyên thuộc ấp Phước Hậu ngày nay. Sau đó người dân đã lập được một ngôi chùa thờ phật là chùa Giác Nguyên, và một ngôi Đình  lấy tên thôn là Đình Phước Hiệp. Thờ Thành Hoàng Bổn Cảnh vị thần bảo hộ cho dân trong thôn, làng, thờ các vị tiền hiền, hậu hiền đã có công khai hoang, mở đất.

Đến năm 1876 thời kỳ Pháp thuộc các tên thôn đổi lại thành làng, mỗi làng có ban hội tề đảm nhiệm mọi việc. Đây cũng là lúc chính quyền thực dân sáp nhập các làng vào một như: Làng Hưng Mỹ nhập vào Cẩm Giang, làng Phước Hiệp nhập vào Gia Bình. Đây là lý do nhiều xã ở Tây Ninh hiện nay có tới 2 ngôi Đình. Đến năm 1956 chính quyền Sài Gòn đổi tên gọi làng lại thành xã cho đến ngày nay. (Trần Vũ nguồn Tây Ninh online).

Riêng về làng Phước Hiệp thời ấy bao gồm: ấp Phước Hiệp và một phần ấp Phước Hậu, trong đó có chùa Giác Nguyên và Đình Phước Hiệp ngày nay. Sau khi đổi tên  làng gọi là xã, xã được chia ra nhiều ấp. Riêng ấp Phước Hậu được chia một phần đất của Phước Hiệp vì vậy Chùa giác Nguyên và Đình Phước Hiệp nằm trên đất Phước Hậu ngày nay, còn về phía bắc ấp Phước Hậu xưa bao gồm một phần ấp Lộc Khê – Gia Lộc dọc theo đường 782 (đường 19 cũ) vùng này ngày trước thuộc thôn Phước Hội nay là Suối Đá huyện Dương Minh Châu. (Theo người xưa kể lại).

Trở lại Đình Phước Hiệp, căn cứ vào thời kỳ gia nhập các làng thành một (1876). Từ đó nhiều làng có tới 2 ngôi Đình, như vậy Đình Phước Hiệp được thành lập từ trước năm 1876 tại chùa Giác Nguyên chỉ là mái tranh, vách lá. Đến năm 1907 gồm 19 người dân đóng góp 109 đồng để mua cho Đình số ruộng với diện tích là 3,435 ha.

Đến năm 1912 Ông Nguyễn Minh Châu hiến 5.175 m2 và Đình được di dời để xây dựng tại vị trí như hiện nay. (Theo người xưa kể lại).

Đến năm 1923 tiếp tục mua thêm (3,9 ha) từ tiền quỹ và 30 người dân đóng góp 178 đồng.

Đến năm 1933 Đình được sửa chữa lại lần nữa. Đến năm 1964 trùng tu lại như hiện nay.

Trên đây là tóm lược quá trình hình thành địa danh  Phước Hiệp – Phước Hậu – Gia Bình và Đình Phước Hiệp.

image advertisement
image advertisement
THỐNG KÊ TRUY CẬP
  • Đang online: 1
  • Hôm nay: 1
  • Trong tháng: 1
  • Tất cả: 1
"